به باور رهبر شهید، جوانان «پیشران» و «موتور حرکت» کشور هستند و نقش اصلی را در پیشبرد اهداف و آرمان‌های یک ملت برعهده دارند.
ایشان همواره جوانان را سرمایه‌های اصلی جامعه می‌دانستند و معتقد بودند پیشرفت، نوآوری و حرکت رو به جلو بدون حضور فعال آنان امکان‌پذیر نیست. اما ریشه این اعتماد چه بود و چرا ایشان تا این اندازه بر نقش‌آفرینی جوانان در عرصه‌های مختلف تأکید داشتند؟
محمدرضا سنگری، نویسنده و پژوهشگر کشورمان در گفت‌وگو با ما به این پرسش پاسخ می‌دهد.

جوان مؤمن انقلابی در منظومه فکری رهبر شهید

وی، در پاسخ به این پرسش که به نظر شما تأکید رهبر شهید بر جوانان و بهره‌مندی از آنان در اداره کشور به چه دلیل است، به خبرنگار ما می‌گوید: من معتقدم یکی از ویژگی‌های مشترک همه انبیا، توجه ویژه به نسل‌های آینده و تربیت ادامه‌دهندگان راه حق بوده است. خداوند در قرآن کریم ۳۲ بار از واژه «ذریه» یاد کرده که نشان‌دهنده اهمیت نسل‌پروری و انتقال ارزش‌های الهی به آیندگان است. حضرت ابراهیم(ع) نیز زمانی که همسر و فرزندش حضرت اسماعیل(ع) را به سرزمین مکه آورد، بزرگ‌ترین آرزوی خود را در قالب دعا بیان کرد. ایشان از خداوند خواست فرزندان و نسل‌های بعدی‌اش در مسیر حق باقی بمانند و خدمتگزار فرهنگ و مکتب الهی باشند.
این نگاه در سیره پیامبر اکرم(ص) نیز به‌روشنی دیده می‌شود. آن حضرت در روایتی می‌فرمایند: «إِنَّ اللّهَ بَعَثَنِی بَشِیراً وَنَذِیراً»؛ خداوند مرا بشارت‌دهنده و بیم‌دهنده برانگیخت. این رویکرد نشان می‌دهد پیامبران الهی تنها به هدایت نسل معاصر خود نمی‌اندیشیدند، بلکه همواره برای تربیت و هدایت نسل‌های آینده نیز برنامه و دغدغه داشتند. همچنین پیامبر اکرم(ص) روایت می‌کنند: «فَحالَفَنِی الشُّبّانُ وَ خالَفَنِی الشُّیُوخُ»؛ جوانان با من پیمان محبت بستند و سخنانم را پذیرفتند، در حالی که برخی سالخوردگان با من مخالفت کردند.
او ادامه می‌دهد: بر همین اساس، امام شهید نیز همواره تلاش می‌کردند به جوانان میدان دهند، آنان را مورد ستایش قرار داده و زمینه شکوفایی استعدادهایشان را فراهم کنند. ایشان با تشویق و تحسین جوانان، اعتمادبه‌نفس و انگیزه را در آنان تقویت می‌کردند و معتقد بودند پیشرفت جامعه در گرو نقش‌آفرینی نسل جوان است. بخشی از این رویکرد را می‌شد در دیدارهای متعدد ایشان با جوانان مشاهده کرد.
امام شهید با حوصله و دقت به سخنان، دغدغه‌ها و پیشنهادهای آنان گوش می‌دادند و در پایان نیز همواره آنان را به تلاش بیشتر تشویق می‌کردند. ایشان تأکید داشتند آینده این سرزمین به دست جوانان ساخته می‌شود و این نسل می‌تواند معمار و مهندس فردای کشور باشد.
این نویسنده با بیان اینکه وقتی از «جوان مؤمن انقلابی» سخن می‌گوییم، معمولاً ذهن‌ها بیش از هر چیز به سمت پایبندی به اصول، ارزش‌ها و باورهای دینی و انقلابی می‌رود، عنوان می‌کند: این برداشت البته درست است، اما در نگاه رهبر شهید، مفهوم جوان مؤمن انقلابی تنها به این جنبه محدود نمی‌شود و ابعاد گسترده‌تری را دربرمی‌گیرد. ایشان در کنار تعهد، ایمان و باورمندی به ارزش‌ها، بر ویژگی‌هایی همچون نوآوری، خلاقیت، ابداع، پرکاری، مسئولیت‌پذیری و روحیه تلاشگری نیز تأکید ویژه‌ای داشتند. از نگاه رهبر شهید، جامعه برای پیشرفت و عبور از چالش‌ها به نسلی نیاز دارد که علاوه بر برخورداری از ایمان و اعتقاد، توانایی خلق ایده‌های نو، حل مسائل و گشودن افق‌های تازه را نیز داشته باشد. بر همین اساس، جوان مؤمن انقلابی در منظومه فکری ایشان صرفاً کسی نیست که به نماز، عبادت و انجام واجبات دینی اهتمام داشته باشد، هرچند این امور از پایه‌های مهم شخصیت او به شمار می‌رود، بلکه جوان مؤمن انقلابی کسی است که سراسر وجودش سرشار از پویایی، تحرک، نشاط، تلاش و احساس مسئولیت است. او نسبت به مسائل جامعه بی‌تفاوت نیست، درد مردم را می‌شناسد، دغدغه پیشرفت کشور را دارد و خود را در قبال آینده سرزمینش مسئول می‌داند. چنین جوانی همواره به آینده می‌اندیشد و برای ساختن فردایی بهتر برنامه دارد. او منتظر فراهم شدن شرایط ایده‌آل نمی‌ماند، بلکه با تکیه بر توانایی‌ها و ظرفیت‌های خود وارد میدان عمل می‌شود و برای حل مشکلات و پیشبرد امور از هیچ تلاشی دریغ نمی‌کند. در نگاه رهبر شهید، جوان مؤمن انقلابی فردی امیدوار، پرتلاش، خلاق و آینده‌ساز است که ایمان را با عمل، آرمان‌خواهی را با مسئولیت‌پذیری و اعتقاد را با کار و مجاهدت در هم می‌آمیزد. به همین دلیل، رهبر شهید همواره جوانان را به حضور فعال در عرصه‌های مختلف علمی، فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی دعوت می‌کردند و معتقد بودند پیشرفت کشور در گرو اعتماد به نسل جوان است. از منظر ایشان، جوان مؤمن انقلابی نه‌تنها حافظ ارزش‌ها و آرمان‌هاست، بلکه موتور حرکت جامعه و یکی از مهم‌ترین سرمایه‌های کشور برای ساخت آینده‌ای روشن و پیشرفته به شمار می‌آید.

تلخی نقدها را با شیرینی پاسخ می‌دادند

این پژوهشگر تربیتی، آیینی و تاریخ اسلام در پاسخ به این پرسش که یکی از موضوعات مهم در حوزه جوانان، موضوع توجه به تفاوت نسل‌ها و درک نیازهای هر نسل است؛ این موضوع چقدر در سیره و سبک زندگی فردی و اجتماعی رهبر شهید نمود دارد، بیان می‌کند: یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های رهبر شهید در ارتباط با جوانان، روحیه شنیدن، صبوری و احترام به دیدگاه‌های آنان بود. اگر به دیدارهای ایشان با جوانان نگاه کنیم، می‌بینیم برخی از این جلسات گاهی تا چهار ساعت طول می‌کشید؛ دیدارهایی که از نظر مدت زمان و میزان گفت‌وگوی مستقیم با جوانان، برای بسیاری از حاضران کم‌نظیر و حتی رکوردی جدید به شمار می‌رفت.
در این نشست‌ها، هنگامی که رهبر شهید با جوانان روبه‌رو می‌شدند، با دقت و حوصله فراوان به سخنان آنان گوش می‌دادند. این گوش دادن صرفاً یک رفتار تشریفاتی نبود، بلکه نشانه اعتقاد عمیق ایشان به ظرفیت، فکر و نقش‌آفرینی نسل جوان در آینده کشور بود. جوانان در این جلسات فرصت پیدا می‌کردند آزادانه دغدغه‌ها، پیشنهادها، انتقادها و دیدگاه‌های خود را مطرح کنند و مطمئن باشند سخنانشان با دقت شنیده می‌شود. نکته مهم‌تر، صبر و شکیبایی ویژه ایشان در برابر نقدها و حتی برخی گلایه‌های تند بود. بارها مشاهده می‌شد برخی جوانان در قالب سخنرانی، قرائت متن یا بیان دیدگاه‌های خود، مطالبی را مطرح می‌کردند که خالی از کنایه، انتقادهای صریح و گاه تعابیر تلخ نبود. با این حال، رهبر شهید با سعه‌صدر مثال‌زدنی به همه این سخنان گوش داده و اجازه می‌دادند گوینده حرف خود را کامل بیان کند. پس از آن نیز با آرامش و متانت، نکات لازم را مطرح می‌کردند و به پرسش‌ها یا دغدغه‌های بیان‌شده پاسخ می‌دادند. آنچه این رفتار را متمایز می‌کرد، شیوه مواجهه ایشان با نقدها بود. حتی اگر سخنی با تلخی بیان می‌شد، ایشان همان تلخی را با شیرینی پاسخ می‌دادند؛ با لبخند، خوش‌رویی و برخوردی پدرانه. این منش سبب می‌شد فضای گفت‌وگو به جای تقابل و دلخوری، به فرصتی برای تعامل، هم‌فکری و رشد تبدیل شود. به باور من، این شیوه برخورد یک آموزه مهم برای همه مدیران و مسئولان کشور است. رهبر شهید نشان دادند جوانان باید مورد توجه قرار گیرند، حرفشان شنیده شود و احساس کنند در تصمیم‌سازی‌ها و آینده کشور نقش دارند. اگر امروز مدیران در سطوح مختلف به این سیره توجه کنند و همانند ایشان برای شنیدن صدای جوانان وقت بگذارند، بسیاری از ظرفیت‌های پنهان کشور شکوفا خواهد شد. اعتماد به جوانان و فراهم کردن زمینه حضور و اثرگذاری‌شان، از مهم‌ترین درس‌هایی است که می‌توان از رفتار و منش رهبر شهید آموخت.

جوانان؛ سرمایه‌های اصلی آینده کشور

سنگری اضافه می‌کند: یکی دیگر از ویژگی‌های طبیعی و ارزشمند جوانان، صراحت و بی‌پروایی در بیان دیدگاه‌ها و دغدغه‌هایشان است. جوانان معمولاً مسائل را بی‌پرده و بدون تعارف مطرح می‌کنند و آنچه را در ذهن و دل دارند، صریح و شفاف به زبان می‌آورند. به‌ویژه نسل جدید که کمتر اهل ملاحظه‌کاری‌های مرسوم است و ترجیح می‌دهد مسائل و مطالبات خود را مستقیم، روشن و بدون پیچیدگی بیان کند.
رهبر شهید این ویژگی جوانان را به‌خوبی می‌شناختند و به همین دلیل با سعه‌صدر و حوصله فراوان با آنان مواجه می‌شدند. ایشان می‌دانستند صراحت جوانان نه از سر بی‌احترامی، بلکه ناشی از روحیه مطالبه‌گری، دغدغه‌مندی و احساس مسئولیت آنان دربرابر آینده کشور است. از همین رو هرگز از شنیدن سخنان صریح و گاه تند جوانان ناراحت نمی‌شدند و تلاش می‌کردند پشت این سخنان، دغدغه‌ها و انگیزه‌های آنان را ببینند. در بسیاری از دیدارها، جوانان بدون پرده‌پوشی؛ نقدها، گلایه‌ها و نگرانی‌های خود را مطرح می‌کردند، اما رهبر شهید با حلم، بردباری و آرامش مثال‌زدنی به سخنان آنان گوش می‌دادند. این رفتار نشان می‌دهد ایشان نه‌تنها از نقد و مطالبه‌گری استقبال می‌کردند، بلکه آن را نشانه زنده بودن جامعه و حضور فعال نسل جوان می‌دانستند. به باور من، این روحیه شکیبایی، حلم‌ورزی و تحمل نقد، یکی از مهم‌ترین درس‌هایی است که می‌توان از سیره رهبر شهید آموخت. امروز مدیران و مسئولان در هر سطحی بیش از هر زمان دیگری نیاز دارند این منش را سرلوحه رفتار خود قرار دهند؛ جوانان را بشنوند، از صراحت آنان دلگیر نشوند و به جای واکنش‌های احساسی، با حوصله و منطق به دغدغه‌های آنان پاسخ دهند. رهبر شهید به ما آموختند شنیدن صدای جوانان نه یک تهدید، بلکه فرصتی برای اصلاح، پیشرفت و ساختن آینده‌ای بهتر است.
او با تأکید براینکه من بارها این روحیه توجه و اعتماد رهبر شهید به جوانان را از نزدیک در جلسات مختلف مشاهده کردم، اظهار می‌کند: یکی از نمونه‌های روشن آن، دیدارهای شب پانزدهم ماه مبارک رمضان و محافل شعر با حضور ایشان بود که توفیق حضور در برخی از آن‌ها را داشتم. در این جلسات، طیف متنوعی از شاعران حضور پیدا می‌کردند؛ از شاعران پیشکسوت و نام‌آشنا که گاه بیش از ۸۰سال سن داشتند تا نوجوانان و جوانانی که تازه گام در عرصه شعر گذاشته بودند و شاید ۱۸ یا ۱۹ سال بیشتر نداشتند.
آنچه در این میان بیش از هر چیز جلب توجه می‌کرد، نحوه برخورد رهبر شهید با شاعران جوان بود. ایشان با دقت و علاقه به اشعار آنان گوش می‌دادند و هرگاه استعداد، خلاقیت یا نکته ارزشمندی در آثارشان می‌دیدند، با سخاوت آن را ستایش می‌کردند. بسیاری از تشویق‌ها، تحسین‌ها و توجهات ایشان متوجه جوانان و شاعران تازه‌نفس بود؛ زیرا معتقد بودند آینده فرهنگ و ادب کشور در گرو رشد و بالندگی همین نسل است. رهبر شهید تنها به تحسین و تشویق بسنده نمی‌کردند، بلکه همواره جوانان را به مطالعه بیشتر، تعمیق دانش ادبی، افزایش آگاهی و نیز نقدپذیری دعوت می‌کردند. ایشان تلاش داشتند در کنار ایجاد انگیزه، مسیر رشد و پیشرفت را نیز به آنان نشان دهند و از همین رو، توصیه‌هایشان معمولاً جنبه آموزشی و تربیتی نیز داشت. این شیوه برخورد، محدود به محافل شعر نبود. در بسیاری از دیدارهای دیگر با جوانان، چه در عرصه‌های علمی، فرهنگی، اجتماعی و چه در نشست‌های دانشجویی، همین رویکرد را می‌شد دید. رهبر شهید همواره تلاش می‌کردند استعدادهای جوانان را ببینند، آن‌ها را مورد توجه قرار دهند، به توانایی‌هایشان اعتماد کرده و با تشویق و راهنمایی، زمینه رشد و شکوفایی آنان را فراهم کنند. به باور من، یکی از ویژگی‌های برجسته رهبری ایشان همین بود که جوانان را نه صرفاً به‌عنوان مخاطب، بلکه به‌عنوان سرمایه‌های اصلی آینده کشور می‌دیدند. از این رو، هر جا نشانی از استعداد، خلاقیت و انگیزه در میان نسل جوان مشاهده می‌کردند، با تمام وجود از آن حمایت کرده و برای تقویت آن تلاش داشتند.